Meer balans tussen denken en doen – hoe doe je dat?

Kalm dat hoofd…..😵

Heb je vaak last van een vol hoofd? Blijven de gedachten maar door je hoofd heen malen? Deze tips helpen je er anders mee om te gaan.


“In plaats ons mee te laten nemen met de loop van het water, zijn we uit de stroom gekropen en op de oever gaan zitten om de stroom te bestuderen”.

William McNamara

Een van de belangrijkste dingen, maar helaas vaak het moeilijkste bij ADD en ADHD is een goede balans houden tussen denken en doen. Het mooiste is als je het punt bereikt waarop je zelf aanvoelt wat je nodig hebt: even ruimte om je gedachten te laten gaan en in je ‘bubbel’ te zitten of juist in contact met de buitenwereld en actief zijn. Teveel van het één of van het ander is namelijk niet fijn, juist als je balans hierin hebt functioneer je beter en heb je minder last van je AD(H)D. Oke, we gaan eens kijken hoe dat zit.

1. Te druk om stil te staan

Als mensen altijd maar druk zijn en in de weer, dan zie ik vaak dat het moeilijk lukt om patronen te doorbreken die ze willen veranderen. Door de drukte is er te weinig tijd om stil te staan bij wat je doet, waardoor je de dagelijkse dingen op de automatische piloot via ingesleten patronen aanpakt. Dan is het nodig dat je regelmatig tijd inruimt om stil te staan bij jezelf. Ik raad mensen aan om op een vast moment in het weekend terug te kijken naar de afgelopen week. Wat ging goed, en waar wil je iets veranderen? Hoe voel je je erbij? Heb je de dingen gedaan die je wilde doen?

Daarna kijk je vooruit, naar de week die voor je ligt zodat je ook daar bewust dingen kunt inplannen en aanpakken zoals jij dat wilt. Het is belangrijk om je week niet te vol te plannen en genoeg tijd voor jezelf in te ruimen. Niet alleen om je taken aan het eind van de week af te kunnen vinken, maar ook ruimte om je gedachten even te laten gaan en niet perse iets te ‘moeten’. Dat is soms zo lekker! Het houdt je in balans.

2. Teveel in je hoofd zitten

Dan is er ook de andere kant van het verhaal, en die is meestal een stukje lastiger. Dan heb je een bijna constante dialoog in je hoofd, veel ideeën (die je meestal niet uitvoert tot je eigen frustratie). Kortom een heel levendige binnenwereld met allerlei gedachten, associaties op wat je ziet en hoort en veel plannen en ideeën. Dan is het meestal moeilijk om jezelf te activeren en je hebt dan prikkels van buitenaf nodig om dit patroon te doorbreken en in actie te komen.

Introspectie
Het teveel nadenken en ‘in je hoofd zitten’ kan ook heel erg je stemming beïnvloeden. Je kunt verstrikt raken in het nadenken over jezelf en je rol in situaties. Dit noemen ze ook wel introspectie.

Volgens het online woordenboek betekent introspectie: ‘het nadenken over je eigen gevoelens en gedrag’. En: ‘bij introspectie ligt de nadruk op de eigen rol in gebeurtenissen’

  • Heb ik dat nou wel goed gezegd? Ze keek wel heel raar naar me…
  • Jeetje, ik zag er niet uit. Iedereen had leuke kleding aan behalve ik.
  • Had ik eigenlijk niet door moeten vragen toen hij …. zei? Hij zal nu wel denken dat het me helemaal niet interesseert!
  • Ik praat denk ik te weinig, ik was gisteren ook weer zo stil. Maar ik ben bang om iets doms te zeggen dus hou ik liever m’n mond. Ze zullen wel niet meer met me af willen spreken, en dan……..
  • Misschien moet ik wat vaker naar de sportschool gaan, dan vinden m’n klasgenoten me denk ik veel interessanter. Ik zie er nu niet uit.
  • Ik ben niet uitgenodigd voor die vergadering en andere collega’s wel. Ze vinden vast dat ik toch niets toevoeg aan het gesprek.
  • Ik moet morgen langs komen bij mijn leidinggevende. Wat zal ik fout hebben gedaan? Ze gaat me vast ontslaan.
  • Vinden mijn vrienden me eigenlijk nog wel leuk? Volgende keer als we uitgaan probeer ik wat minder druk te zijn, ik ga me inhouden. Nu zag ik aan hun gezicht dat ze van me baalden.

Misschien herkenbaar, hoe druk het in je hoofd kan zijn op bepaalde momenten?

Het is erg belangrijk dat we niet teveel nadenken. Met het bijzondere, snel-werkende brein wat je hebt als AD(H)D-er kun je een soort verslaafd raken aan al dat denken en dit kan echt nare gevolgen hebben. Het kan je isoleren van anderen en je kan er erg onzeker en somber van worden. Het is dus belangrijk om gezond om te gaan met denken.

“Als denkers zijn we afgesneden van dat waarover we denken. Terwijl we proeven, aanraken, willen, leven en haten, hebben we geen helder inzicht. Hoe helderder we denken, hoe meer we worden afgesneden. Hoe dieper we de werkelijkheid in stappen, hoe minder we kunnen denken. Je kunt genot niet bestuderen op het moment van de huwelijkskus, of berouw terwijl je boete doet. Je kunt het wezen van humor niet analyseren terwijl je buldert van het lachen”.
C.S. Lewis

We hechten, – zeker in het Westen -, zoveel waarde aan de cognitieve en analytische manier waarop we dingen weten, dat we de meer intuïtieve conceptuele manieren waarop we de ogen en oren van ons hart ontwikkelen hebben genegeerd of ontkend. Met andere woorden: door teveel in je hoofd te zitten en te analyseren kun je niet meer optimaal alles ervaren en genieten van het moment.

Wat kan er gebeuren?

  • Door introspectief denken kunnen we iedere levenservaring klein maken en vernietigen. 
  • We kunnen vol twijfel zitten over wat wel en niet waar is en of dat wat we gedaan of gezegd hebben wel goed was (vanuit een ik-gerichte positie laten we onze gedachten steeds pijnlijker in een kringetje ronddraaien), waardoor we onszelf steeds meer gaan isoleren van anderen.
  • We lopen vast en denken alleen maar over onszelf en over hoe ons ik zich verhoudt tot de buitenwereld. Je ziet of voelt de wereld nauwelijks, omdat ons denken zo druk bezig is met bepalen hoe we erover moeten denken. Zo maken we ons los van de wereld- maar dan kunnen we er ook niet meer van genieten.
  • We denken op een pijnlijke manier in vicieuze cirkels. Verstrikt in een wereld van analyseren, pijnlijk denken en introspectie, blokkeert het ons leven op ongeveer dezelfde manier zoals fantasie dit doet: we worden buitenstaanders. We staan buiten het leven, we monitoren en ontleden alles genadeloos, maar we leven niet echt. Deelname is een essentieel onderdeel van de menselijke ervaring.

Bij het leren om op een gezonde manier om te gaan met denken is altijd een geduldige houding nodig tegenover jezelf. Romano Guardini schrijft: ‘Dus hij die vooruit wil komen moet steeds weer opnieuw beginnen. Geduld met jezelf is de basis van alle vooruitgang’.

Alle tieners doen in zekere mate aan introspectie. Allemaal gaan we in die periode door een narcistische fase, waarbij we ieder puistje en iedere verandering in onze lichaamsbouw onderzoeken. We willen weten of we oké zijn, en zijn bang dat dit niet het geval is. We vergelijken onszelf voortdurend met anderen. Als we er niet in slagen door deze adolescentiefase heen te komen, zitten we vast in obsessie met onszelf, introspectie, zelfliefde of zelfhaat, en doen we niets anders dan onszelf evalueren.

De meetlat
Introspectie komt vaak samen met ‘de meetlat’. Deze gebruiken we intern om onszelf te vergelijken met hoe wij denken dat anderen of wijzelf vinden dat we zouden moeten zijn. We hebben vaak een beeld in ons hoofd van hoe we denken dat we zouden moeten zijn, hoe we zouden moeten handelen, werken en praten. We vergelijken onszelf met deze bedachte persoon aan de hand van onze meedogenloze, veroordelende meetlat. Hierdoor raken we het zicht kwijt op wie we eigenlijk zijn, wat er goed gaat in ons leven en op wat er goed is aan onszelf.

Tips voor gezonde balans tussen denken en doen:

  • Ga bewust om met je vrije tijd. Maak een lijstje met dingen waar jij energie van krijgt en blij van wordt en plan die in. Een overzicht van je week met een globale planning maakt sowieso dat je het makkelijker echt gaat doen. 😉
  • Zorg ervoor dat je een goede afwisseling hebt van rust en actief zijn, inspanning en ontspanning.
  • Actief ontspannen doet je vaak meer goed dan passief ontspannen (bankhangen, Netflixen, op Social Media zitten, etc.). Dus plan het allebei in, maar leg de focus meer op de actieve ontspanning en hou het bankhangen voor af en toe. (misschien denk je; het gaat wel ver om je vrije tijd in te plannen, maar ik zie in de praktijk dat een globale planning echt helpt en dat je eerder de dingen gaat doen waar je energie van krijgt en weer oplaad voor je studie of werk. Een kwestie van uitproberen hoe het jou bevalt 😉)
  • Kijk wat je leuk vindt om te doen. Bij actief ontspannen moet je niet alleen denken aan sporten, maar ook: samen een spelletje doen, wandelen, in de tuin rommelen, tekenen/schilderen/modelbouw, etc. etc., naar een museum gaan of een concert. In ieder geval iets waardoor je lekker bezig bent en geniet!
  • Probeer constructieve oplossingen te bedenken voor dingen waar je over piekert. Het zorgt er anders voor dat je erover blijft nadenken.
  • Als je de neiging hebt om in gedachten wat je hebt gezegd of gedaan (of niet gedaan!) te bekritiseren kun je afstand nemen van je gedachten door te zeggen: ‘ik heb de gedachte dat….’ Wat afstand creëren tussen jou en de gedachte helpt. Het is tenslotte ook maar een gedachte en niet perse de waarheid.
  • Iemand kwam vorige week bij mij op gesprek en vertelde dat iets goed was verlopen, maar dat ze later bedacht dat ze toch 2 dingen wat beter had moeten doen. In zo’n geval kun je dan denken: ‘ik heb de gedachte dat ik …. beter had moeten doen. Maar dat heb ik dus niet gedaan en dat is niet erg. Volgende keer beter’. Dat relativeert enorm en dat is precies wat je nodig hebt. Het leven en jezelf even niet zo serieus nemen. 😉
  • Gaan je gedachten op hol? Schrijf kort wat dingen op die belangrijk lijken en ga daarna jezelf afleiden. Stop met nadenken! Doe iets actiefs zodat je hoofd weer rustig wordt.
  • Heb je ‘s-nachts last van een hoofd dat blijft malen? Ik kan er zelf ook wel last van hebben dat de ‘fabriek blijft draaien’ terwijl ik eigenlijk wil slapen. 🙈Wat sowieso helpt is om niet tot laat op je telefoon te zitten of drukke gesprekken te voeren. Vergaderingen probeer ik bijvoorbeeld uiterlijk om 22.00 uur af te ronden, anders lig ik daarna er nog over na te denken.
  • Als je je hoofd niet stil krijgt in bed, dan kun je de volgende oefening doen:
    Noem hardop of in gedachten 5 dingen die je hoort, daarna 5 dingen die je ziet (als je ogen aan het donker gewend zijn) en 5 dingen die je voelt. Bijvoorbeeld je ademhaling, je buik die beweegt, de wind door het raam. Als je er minder dan 5 weet is dat niet erg en ga je gewoon verder.
    Daarna doe je hetzelfde met 3, 2 en 1. Dus de laatste keer noem je 1 ding die je hoort, 1 ding die je ziet en 1 ding die je voelt. Je mag eventueel iedere keer dezelfde dingen noemen. Je zult merken dat je na de oefening zodanig bent afgeleid dat je gedachten rustiger zijn geworden.
  • Veel succes!

Jolanda Rijneveld
AD(H)D Coach

Ik help jongeren en volwassenen met AD(H)D om meer rust
en overzicht in hun leven te krijgen en patronen te doorbreken.
Lees meer over Jolanda.

 

(Het stukje over introspectie heb ik ontleend en bewerkt uit het boek ‘Als een moeder’ van Lin Button).

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *